Postaw problem, który uruchamia uczenie się

1. 1.1. Przypomnij sobie kryteria dobrego problemu

W Kursie 1 analizowałeś/aś, co sprawia, że problem może uruchamiać uczenie się. Teraz wykorzystasz te kryteria do zaprojektowania własnego zadania.

Dobry problem PBL:

• jest powiązany z efektami uczenia się,
• wymaga wykorzystania wiedzy, a nie tylko zebrania informacji,
• zawiera decyzję, diagnozę, konflikt kryteriów albo problem do rozwiązania,
• dopuszcza więcej niż jedną możliwą drogę postępowania,
• jest dostatecznie złożony, ale dostępny dla studentów,
• zawiera ograniczenia istotne dla sposobu rozwiązania,
• ma odbiorcę lub kontekst nadający znaczenie decyzjom,
• wymaga wyjaśniania, porównywania i uzasadniania,
• daje powód do współpracy, jeżeli ma być realizowany zespołowo,
• pozwala zobaczyć pracę poznawczą studenta także w warunkach korzystania z GenAI.

Nie traktuj tej listy jako formularza, w którym każda odpowiedź musi brzmieć „tak”. Poszczególne elementy powinny tworzyć spójną całość i prowadzić do pracy odpowiadającej efektom uczenia się.

Zadanie

Wybierz jedno zadanie, które chcesz wykorzystać albo przeprojektować w tym kursie. Zapisz jego obecną treść bez poprawiania.

2. 1.2. Zdiagnozuj obecne zadanie

Zanim zmienisz jego brzmienie, sprawdź, jaką pracę umożliwia jego obecna wersja.

Załóżmy, że polecenie brzmi:

Przygotujcie prezentację dotyczącą sposobów zwiększania udziału zieleni na terenach zurbanizowanych.

Studenci mogą zebrać informacje, znaleźć przykłady i przygotować estetyczną prezentację. Nie muszą jednak analizować konkretnej sytuacji, porównywać rozwiązań ani podejmować decyzji. Zadanie dotyczy ważnego tematu, ale nie zawiera jeszcze problemu.

Przeanalizuj własne zadanie.

Test diagnozy

• Czy student ma rozwiązać problem, czy przede wszystkim opisać temat?
• Czy musi wykorzystać wiedzę przedmiotową?
• Jaką najważniejszą decyzję musi podjąć?
• Czy musi porównać możliwe rozwiązania?
• Czy istnieją dane, ograniczenia lub kryteria, które mogą zmienić jego decyzję?
• Czy może wykonać zadanie przez zebranie i uporządkowanie informacji?
• Czy może podzielić pracę na niezależne części, których nie trzeba wspólnie integrować?
• Czy może uzyskać dobry rezultat bez osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się?
• Którą część kluczowej pracy poznawczej może przekazać systemowi GenAI?

Zapisz diagnozę

Uzupełnij trzy zdania:

1. W obecnej wersji zadania studenci przede wszystkim…
2. Najważniejszą pracę poznawczą mogą ominąć poprzez…
3. Aby zadanie lepiej wspierało efekty uczenia się, powinno wymagać…

3. 1.3. Utwórz pierwszą wersję problemu

Zacznij od efektu uczenia się. Zapisz, co student ma potrafić po zakończeniu pracy.

Przykład:

Student analizuje potrzeby użytkowników i uwarunkowania środowiskowe, porównuje możliwe rozwiązania oraz uzasadnia decyzję projektową na podstawie danych i określonych kryteriów.

Następnie zaprojektuj sytuację, w której nie da się osiągnąć dobrego rezultatu bez wykonania tej pracy.

Pierwsza wersja problemu może brzmieć:

Plac przed Gmachem Głównym PG jest obecnie w dużej części utwardzony. Zaproponujcie sposób zwiększenia udziału zieleni i poprawy komfortu użytkowników tej przestrzeni.

Ta wersja zawiera już problem, ale nadal pozostawia wiele pytań:

• Dla kogo powstaje rozwiązanie?
• Jakie funkcje przestrzeni trzeba zachować?
• Jakie dane należy zebrać?
• Jakie ograniczenia trzeba uwzględnić?
• Według jakich kryteriów będą porównywane rozwiązania?
• Co dokładnie muszą zdecydować studenci?

Zadanie

Napisz pierwszą wersję własnego problemu. Na tym etapie nie próbuj jeszcze tworzyć idealnego polecenia. Wystarczy, że zastąpisz temat albo ogólne zadanie sytuacją wymagającą decyzji, diagnozy lub rozwiązania.

4. 1.4. Rozwijaj problem w kolejnych wersjach

Dobry problem rzadko powstaje od razu. Przygotuj trzy kolejne wersje, za każdym razem sprawdzając, jak zmienia się wymagana praca poznawcza.

Wersja 1: dodaj decyzję

Zamiast prosić o zebranie lub przedstawienie informacji, poproś o wybór, diagnozę, rekomendację albo zaprojektowanie rozwiązania:

Wskażcie, które działania powinny zostać wdrożone w pierwszej kolejności, aby ograniczyć zużycie energii w wybranym budynku uczelni.

Sprawdź:

• co student musi zdecydować,
• jakiej wiedzy potrzebuje do podjęcia tej decyzji,
• czy musi porównać więcej niż jedną możliwość.

Wersja 2: dodaj odbiorcę i kontekst

Odbiorca wpływa na to, jakie informacje i kryteria stają się istotne.

Uczelnia chce ograniczyć zużycie energii w wybranym budynku, ale nie mogą zakłócić prowadzonych w nim zajęć ani przekroczyć ustalonego budżetu. Przygotujcie rekomendację działań, które należy wdrożyć w pierwszej kolejności.

Sprawdź:

• kto wykorzysta rozwiązanie,
• czego potrzebuje odbiorca,
• jakie konsekwencje ma dla niego decyzja studentów,
• czy odbiorca zmienia sposób argumentowania.

Wersja 3: dodaj istotne ograniczenia i kryteria

Ograniczenia powinny zmieniać sposób rozwiązania problemu, a nie tylko utrudniać wykonanie zadania.

Uczelnia chce ograniczyć zużycie energii w wybranym budynku o co najmniej 15%. Rozwiązanie nie może zakłócać prowadzonych zajęć, musi uwzględniać istniejącą infrastrukturę i zmieścić się w określonym budżecie. Przeanalizujcie dostępne dane, porównajcie możliwe działania i przygotujcie uzasadnioną rekomendację kolejności ich wdrażania. Wskażcie również, jakich danych brakuje i jak należałoby zweryfikować przyjęte założenia.

Sprawdź:

• które ograniczenia są rzeczywiście związane z problemem,
• czy studenci muszą ustalić kryteria wyboru,
• czy muszą pracować z niepełnymi danymi,
• czy istnieje więcej niż jedno możliwe rozwiązanie,
• czy muszą ujawnić i uzasadnić założenia.

Zadanie

Przygotuj trzy wersje własnego problemu:

1. wersję zawierającą decyzję,
2. wersję uwzględniającą odbiorcę i kontekst,
3. wersję zawierającą istotne ograniczenia, dane i kryteria.

Porównaj je. Nie wybieraj automatycznie wersji najdłuższej. Wybierz tę, która najlepiej uruchamia pracę odpowiadającą efektom uczenia się.

5. 1.5. Sprawdź, czy problem rzeczywiście wymaga współpracy

Jeżeli projekt ma być realizowany zespołowo, jego konstrukcja powinna dawać powód do współpracy.

Wyobraź sobie, że jeden dobrze przygotowany student wykonuje całe zadanie samodzielnie.

• Czy jest to możliwe w przewidzianym czasie?
• Czy różne perspektywy poprawiają jakość rozwiązania?
• Czy potrzebne są dane, metody albo rodzaje wiedzy, których jedna osoba prawdopodobnie nie połączy samodzielnie?
• Czy kluczowe decyzje wymagają porównania argumentów?
• Czy studenci muszą integrować części pracy?
• Czy zespół może podzielić zadanie na niezależne fragmenty i połączyć je dopiero przed oddaniem?

Samo zwiększenie rozmiaru zadania nie tworzy wartościowej współpracy. Problem powinien wymagać wymiany wiedzy, wyjaśniania, uzgadniania kryteriów i wspólnego podejmowania decyzji.

Zadanie

Zaznacz w opisie problemu co najmniej dwa miejsca, w których członkowie zespołu będą musieli:

• połączyć informacje,
• wyjaśnić sobie sposób rozumowania,
• porównać alternatywy,
• uzgodnić kryteria,
• podjąć wspólną decyzję,
• zweryfikować rozwiązanie.

Jeżeli nie potrafisz wskazać takich miejsc, rozważ zadanie indywidualne albo przeprojektuj problem.

6. 1.6. Przeprowadź test delegowania do GenAI

Wprowadź do wybranego systemu GenAI dokładnie takie polecenie, jakie zamierzasz przekazać studentom. Nie chodzi o sprawdzenie czy system „zna odpowiedź”, lecz o rozpoznanie, które elementy zadania mogą zostać wykonane bez istotnej pracy studenta.

Sprawdź, czy system:

• proponuje gotową interpretację problemu,
• identyfikuje potrzebne kryteria,
• generuje możliwe rozwiązania,
• porównuje warianty,
• wykonuje obliczenia,
• tworzy kod lub model,
• formułuje uzasadnienie,
• przygotowuje raport lub prezentację.

Następnie zadaj sobie pytania:

1. Które z tych działań odpowiadają efektom uczenia się?
2. Które działania student może delegować zgodnie z zasadami zadania?
3. Jak student będzie weryfikował wygenerowane rezultaty?
4. Jakich danych system nie otrzyma bez pracy studentów?
5. Kto zdecyduje, jakie dane są potrzebne i czy są wystarczające?
6. Gdzie student musi ujawnić własne rozumowanie?
7. Czy będzie potrafił wyjaśnić, zmodyfikować i obronić rozwiązanie?
8. Jak zbiorę dowody kompetencji studenta niezależnie od sposobu wykorzystania GenAI?

Sam fakt, że system generuje propozycję rozwiązania, nie oznacza, że problem jest zły. Problem wymaga korekty wtedy, gdy student może uzyskać dobry rezultat, delegując właśnie tę pracę poznawczą, która odpowiada efektom uczenia się, a projekt nie dostarcza innych wiarygodnych dowodów jego kompetencji.

Zadanie

Po wykonaniu testu dokończ zdanie:

Aby student nie mógł ominąć kluczowej pracy poznawczej, zmienię problem poprzez…

7. 1.7. Test dobrego problemu PBL

Zanim przejdziesz dalej, sprawdź swój problem. Odpowiedz na każde pytanie tak, częściowo albo nie.

1. Czy rozwiązanie problemu wymaga wykorzystania wiedzy związanej z efektami uczenia się mojego przedmiotu?
2. Czy problem wymaga analizy, projektowania, diagnozowania, oceny, argumentowania albo podejmowania decyzji?
3. Czy studenci będą musieli zidentyfikować coś, czego jeszcze nie wiedzą?
4. Czy istnieje więcej niż jedna możliwa droga rozwiązania?
5. Czy rozwiązania można porównywać za pomocą określonych kryteriów?
6. Czy poziom złożoności jest odpowiedni dla wiedzy i doświadczenia studentów?
7. Czy problem ma kontekst, który nadaje wiedzy znaczenie?
8. Czy wiadomo, dla kogo lub w jakiej sytuacji powstaje rozwiązanie?
9. Czy problem zawiera ograniczenia, które wymagają dokonywania wyborów?
10. Czy jego rozwiązanie daje rzeczywisty powód do współpracy?
11. Czy problem wymaga pracy z danymi, ograniczeniami albo kontekstem, których GenAI nie zna bez dodatkowego rozpoznania?
12. Czy student musi samodzielnie zweryfikować, porównać lub obronić rozwiązanie?
13. Czy wiem, której pracy poznawczej student nie powinien delegować do GenAI? 

Jeżeli przy kilku pytaniach zaznaczyłeś/aś „nie”, nie oznacza to, że musisz odrzucić swój pomysł, raczej potraktuj odpowiedzi jako diagnozę. Być może potrzebujesz dodać odbiorcę, ograniczenia, konieczność wyboru między rozwiązaniami albo sytuację wymagającą zastosowania wiedzy.